چرایی! داستان و داستاننویسی
عبدالرضا صداقتنیا
نوآموز مهارتهای داستاننویسی سهشنبههایداستان
با هدایت استاد خسرو باباخانی
خانه ادبیات ایران
چکیده:
داستاننویسی نهتنها ابزاری برای سرگرمی است، بلکه یک وسیله قدرتمند برای انتقال ارزشها، پیامها و تجربیات به نسلهای آینده است. به گفته بزرگان، نوشتن به معنی انتقال پیام نهتنها در زمان حال بلکه برای آینده نیز هست.
این نوشته به بررسی اهمیت تأثیرات داستاننویسی بر نویسنده و مخاطب میپردازد. قصه و داستان به دلیل جذابیت، خلاقیت و ارتباط انسانی که فراهم میکند، بهعنوان یک هنر و ابزار تعامل بر زندگی انسانی تأکید دارد و به اهمیت تقویت تخیل و خلاقیت نگارنده از طریق داستاننویسی اشارهشده است.
همچنین به این نکته نیز اشاره دارد که داستان بهعنوان وسیلهای برای انتقال فرهنگ و هویت جمعی نیز عمل میکند و در تقویت خلاقیت و تخیل خواننده و شنونده تأثیرگذار است.
واژگان کلیدی:
قصه؛ داستان؛ داستاننویسی؛ خلاقیت؛ نوآفرینی؛ تخیل.
مقدمه:
قصه و داستاننویسی هنری قدرتمند و جادویی است که از گذشتههای دور تا به امروز، انسانها را به دنیایهای خیالی میبرد و پیوند با احساسات و تجربیات زندگی ایجاد میکند. همچنین قصه و داستان برای همه اقشار اجتماع، کودک، نوجوان، بزرگسال و کهنسال، باسواد، کمسواد و حتی بیسواد قابلفهم و بهرهبرداری است. شاید به این خاطر که زندگی انسان از بدو تولد با داستان شروع میشود.
هنر قصه و داستان این است که میتواند بهعنوان ابزاری قدرتمند برای پیشبرد راهبرد عمیق برای انتقال احساسات، ارزشها، دانش و آموزش به نسلها دیگر عمل کند.
در این نوشته، به بررسی اهمیت داستان و داستاننویسی و برخی از جوانب آن پرداخته میشود. از نقش تخیل و خلاقیت در نوشتن داستانهای جذاب، تا تأثیرات عمیق آن بر زندگی فردی و ارتباطات اجتماعی سخن به میان میآید.
قصه و داستان چطور میتوانند احساسات انسان را تحریک کنند و به آنها کمک کنند تا دنیای بهتری برای خودشان و دیگران بسازند.
برای نگارش این نوشته از روش مطالعات کتابخانهای برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است که نگارنده به صورت نقل قول غیر مستقیم نسبت به تدوین آن اقدام نموده است.
الف) چرایی داستاننویسی:
در عصر و زمانی که جوامع بشری به دنبال دستآویزی برای ارتباط عمیقتر با خود، دیگران، وجهان پیرامون خود هستند، هنر داستاننویسی بهعنوان ابزاری قدرتمند برای ایجاد تعامل و ارتباطات نقش حائز اهمیتی را ایفا میکند که در ادامه به برخی تأثیرات آن اشاره میگردد:
۱) تقویت تخیل و نوآفرینی:
داستاننویسی شرایطی را فراهم میکند تا نگارنده به چالش کشیده شود و ذهن خود را درگیر ایجاد گره داستانی کند و راه برونرفت خلاق و باورمند را برای شخصیتهای داستانش رقم میزند. درست است، نویسنده اغلب از واقعیتها برای ساخت داستانهای خود استفاده میکند، اما با اضافه کردن عناصر تخیلی و خلاقیت، واقعیات را به یک تجربه جالب و زیبا تبدیل میکند. این ترکیب از واقعیت و تخیل به نویسنده امکان میدهد تا داستانهایی بسیار متنوع و شگفتآور ایجاد کند که مخاطبین را جذب کند و آنها را به دنیایی جدید ببرد.
با بهرهگیری از تخیل، نویسنده میتواند مفاهیم پیچیده را به شکل قابلدرک و دلچسبی برای مخاطبین تبدیل کند. همچنین به آنها این امکان را میدهد که احساسات، ایدهها، و ارزشهای خود را به نحوی نوآورانه و جذاب به اشتراک بگذارد.
داستاننویسی علاوه بر اینکه موجب توسعه تخیل نویسنده میشود موجب تقویت تخیل خوانندگان نیز میشود. داستانها با ارائه جزئیات، تصویرسازی و شیوههای ساده و پیچیده، افراد را به تجربه دنیایی خیالی جدید میکشانند. این تجربهها از طریق حواس، احساسات، و تفکرات به مخاطبین منتقل میشوند، که این امر باعث تحریک تخیل و خلاقیت آنها میشود.
داستانها به خوانندگان خود این توانمندی را میدهند تا چالشهای پیشرو را به شیوههای متفاوت حلوفصل کنند که این بهنوبهی خود به تقویت تخیل و توسعه خلاقیت و نوآفرینی آنها کمک میکند.
۲) برانگیختن احساسات:
ابزار داستاننویسی به نویسنده اجازه میدهد تا احساسات و افکار خود را بهصورت خلاقانه و جذاب بیان کند که باعث برقراری ارتباط عمیق با خواننده میشود. او احساسات خود را از طریق انتخاب کلمات، ساختار جملات، و توصیفها در داستانهای خود به اشتراک میگذارد و موجب طغیان احساسات و ایجاد تجسمهای قوی برای خواننده میشود.
بیان احساسات میتواند از روی توصیفات جسمانی، تفکرات شخصی، و حتی احساسات شخصیتهای داستان صورت گیرد. همچنین، استفاده از حوادث یا تغییرات در داستان بهعنوان نمادهای احساسات میتواند نقلوانتقال احساسات را راحتتر کنند. نگارنده سعی میکند احساسات را به شیوه قوی و جذاب در داستان خود جا بدهد.
۳) تبدیل تجربیات به داستان:
نگارنده با تبدیل تجربیات شخصی به داستان، نهتنها میتواند با خودش ارتباط برقرار کند بلکه تجربیاتش را با دیگران به اشتراک میگذارد و به زمینهسازی برای ایجاد ارتباطات معنیدار با خواننده کمک میکند و بر آگاهیهای خواننده میافزاید.
۴) انتقال ارزشها و پیامها:
داستاننویس میتواند ارزشها، مفاهیم، و پیامهای مهم را به شکل زنده و قابلدرک به مخاطبین خود منتقل کند و این امر به خواننده یا شنونده امکان میدهد تا با مضمون داستان همدردی و تعامل کند.
۵) تأثیر بر نگرش و تفکر:
داستاننویسی بهعنوان یک ابزار قدرتمند، نگارنده را به سمت ارتباطات عمیقتر با خود، دیگران، و جهان میکشاند و در نتیجه، تاثیر گذاری و ارتقاء ارتباطات اجتماعی را به همراه دارد و نقش مهمی در تغییر نگرش و تفکر آنها ایفا میکند.
۶) تفریح و سرگرمی:
ایجاد داستان با هدف سرگرمی و تفریح برای خواننده یا شنونده.
ب) تأثیر داستان بر مخاطبین:
در کودکی شرایطی پیدا کردم که در دنیای جادویی قصهها غرق شوم. در کانون فکری کودکان و نوجوانان محله، با شنیدن قصههای خانم قصهگو، دنیایی باورنکردنی و اتفاقات جذاب برایم به وجود میآمد. آنقدر باشخصیتهای قصه همزاد پنداری میکردم که اتفاقات زندگی خود را با آنها هماهنگ میکردم، و تجربیات فراموشنشدنی به دست آوردم.
وقتی پایم به کتابخانه عمومی باز شد برای اولین بار با افسانهها آشنا شدم تقریباً هر کتاب افسانهای در کتابخانه بود مطالعه کردم و بر ذهنم اثر زیادی داشت. من را به دنیای دیگری میبرد. این تجربه باعث شد که در تشابه باشخصیتها، خودم را بهجای آنها در زندگی روزمره بگذارم.
خوانندگان و شنوندگان قصه و داستان بیشتر از گذر عمر خود تجربیات کسب میکنند و تأثیرات درونی عمیقی میپذیرند. برخی موارد از ایندست عبارتند از:
۱) توسعه زبانی و دانش:
شنیدن و خواندن قصهها و داستانها در کودکی و نوجوانی میتواند به توسعه مهارت زبانی و افزایش دانش عمومی کمک کند.
۲) خلاقیت و تخیل:
ارتباط با داستانها میتواند تخیل و خلاقیت مخاطب را تقویت کرده و وی را به دنیایهای مختلف متصل کند.
۳) یادآوری ارزشها:
داستانها غالباً دارای پیامها و ارزشهای آموزنده عمدتاً غیرمستقیم هستند که میتوانند در تربیت مخاطب مؤثر باشند.
۴) اثرات روانی:
داستان میتواند تأثیرات روانی مثبتی بر روی فرد داشته باشد، از جمله کاهش استرس یا افزایش احساس رضایت. در نوجوانی تحت تأثیر یکی از شخصیتها قصه، روی درخت توت خانهی پدری که بسیار هم بلند بود یکخانه درختی درست کرده بودم و از مدرسه که به خانه میآمدم ناهارم را برمیداشتم و بالای درخت میرفتم و تا شب تکالیف مدرسه را همانجا انجام میدادم و همچون شخصیت داستان برهنه بودم و به تقلید از شخصیت افسانه از پشتبام شاخههای درخت را میگرفتم و بهراحتی بالا میرفتم هرچند برای دیگران هضمش مشکل بود ولی برای من لذت و احساس رضایتمندی زیادی به همراه داشت.
۵) ایجاد تجربه برای مخاطب:
قصه و داستان به خواننده این امکان را میدهد که باشخصیتها یا موضوع آن ارتباط برقرار کند و از آن بهعنوان یک تجربه یادگیری استفاده کند. شاید فردی که با داستان ارتباطی ندارد از این مزایا به میزان کمتری بهرهمند باشد. یکی از دلایل شاید این باشد که قصهها و داستانها به انسانها کمک میکنند تا از دنیای پیچیده، تصویری داشته باشند و آن را بهتر درک کنند و ارتباطات اجتماعی را تقویت کنند.
ج) نکاتی برای آغاز داستاننویسی:
انتخاب موضوع:
انتخاب موضوعی که شما را بهشدت جذب کند و احساسات شما را تحت تأثیر قرار دهد این قدرت را دارد تا این احساسات را نیز به مخاطبین منتقل نماید.
▪︎ شخصیتسازی:
ایجاد شخصیتهای قوی و جذاب که مخاطبین با آنها ارتباط برقرار کنند. ویژگیها، تضادها و توسعه شخصیتها اهمیت زیادی دارد.
▪︎ گشایش داستان:
شروع داستان با یک وقایع جذاب یا پرسشی که تعجب و کنجکاوی مخاطبین را برانگیزد کمک میکند تا آنها بخواهند داستان را ادامه دهند.
▪︎ فضاسازی:
توصیف صحنهها و محیط داستان به خوانندگان و شنوندگان اجازه میدهد که بهتر با دنیای شما آشنا شوند. همچنین پرداختن به جزئیات، زندگی در داستان را زنده میکند.
▪︎ استفاده از تناقضات:
ایجاد تناقضات داخل داستان، مثل تضاد بین شخصیتها یا رخدادها، میتواند برای تعامل و تنوع داستان مفید باشد.
▪︎ خط داستان:
اطمینان حاصل کنید که داستان شما یک جریان مشخص و متفاوت دارد. جلبتوجه مخاطبین و ایجاد تغییرات در داستان کلیدی است.
نشان دادن:
استفاده از توصیفها زبانی زیبا و تصویری برای انتقال حس و احساسات به مخاطبین بسیار حائز اهمیت است. بجای این که تعریف کنید نشان دهید.
▪︎ گامبهگام کمالگرایی:
تعجیل نکنید و اجازه دهید نوشتههای ابتدایی شما شکل بگیرد و سپس گامبهگام به سمت بهبود و تکمیل برسند.
▪︎ بازخوانی:
پس از نوشتن بازخوانی بافاصله داستان بسیار مهم است. این به شما کمک میکند تا ایرادهای و نقصهای را شناسایی و اصلاح کنید.
د) نوشتن را آغاز کنید:
آغاز کردن یک سفر داستاننویسی ممکن است چالشی باشد، اما هیچچیز بهتر از انتشار خلاقیت شما نیست. شروع کنید، تازههایی که در ذهنتان میپرورند را به کاغذ بیاورید و دنیای خود را باز کنید. هیچ داستانی از هیچکسی مثل داستانی از شما نیست.
خود را بیازمایید که چگونه میتوانید خواننده را به دنیای خود وارد کنید و او را به سفری فراتر از حقیقت ببرید.
این امکان را به دیگران بدهید که داستان شما را بخوانند و نظرات خود را برسانند. نظرات منفی یا مثبت هر کدام میتواند به شما کمک کند تا در مسیر بهبود و پیشرفت قرار بگیرید.
ه) نتیجهگیری:
داستاننویسی نهتنها یک هنر خلاقانه است بلکه اثرات فراوانی بر فرد و جامعه میگذارد. از جمله دلایل اصلی داستاننویسی میتوان به تقویت تخیل و خلاقیت، انتقال ارزشها و احساسات، ارتباط بنیادین انسانی، و بهبود فهم انسانی اشاره کرد.
هر داستان یک دنیای جدید را باز میکند و خواننده را در ماجراهای جذاب میکشاند. این تجربهها به ما امکان میدهند تا با تنوع فرهنگی، ارزشها، و واقعیتها آشنا شویم و در نتیجه، ارتباطات انسانی را تقویت کنیم.
داستاننویسی وسیلهای است برای انتقال تجربیات شخصی و ارتباط عمیقتر با مخاطبین، این ارتباطات میتوانند احساس تعلق و همدردی را ایجاد، و افراد را به یکدیگر نزدیکتر کنند. افراد را به تأمل و تفکر در مورد زندگی، ارزشها، و تجربیاتشان میکشاند. این کار میتواند در درک بهتر خود و دیگران از دنیای اطراف کمک کند و بهعنوان یک وسیله مؤثر برای انتقال تجربیات به نسلهای آینده عمل کند. این هنر به ما این امکان را میدهد که از جهان اطرافمان یاد بگیریم و به دیگران اجازه دهیم دنیای ما را بشناسند.
اگر نوآموزان قصد دارند در این مسير گام بردارند هر چند آگاهی نسبت به عناصر داستان لازم است ولی آنچه اهمیت ویژه دارد شروع به نوشتن است که لازمه نوشتن خواندن زیاد است. بزرگی همیشه تأکید داشت “بخوانید و بخوانید و بخوانید و بنویسید.” نوآموز باید نوشتن را آغاز کند و همواره در نوشتن قصه و داستان به این نکته توجه نماید که شخصیت اصلی داستان چه کسی است؟ چه چیزی میخواهد؟ و چطور میخواهد به آن برسد؟ و چه موانعی در مسیرش وجود دارد؟ و چطور میخواهد این موانع را برطرف کند؟
قصهها و داستانها بهگونهای توانمندند که ما را با تجربهها و احساسات دیگران آشنا، و به تفکر و تأمل درباره زندگی و موضوعات مختلف وادار میکنند و بهعنوان یکراه برای ارتباط انسانی عمیق و تبادل تجربیات شناخته میشود. بهطورکلی، یکی از قویترین وسایل برای ارتقاء فهم ما از دنیا و همچنین برقراری ارتباط با دیگران است. داستانها نقش اساسی در انتقال ارزشها، تاریخ، و هویت فرهنگی دارند. این آثار هنری نهتنها برای سرگرم کردن ما، بلکه برای آموزش و ارتقاء هویت جمعی مفید هستند.
و) پیشنهادات:
۱- ترویج فرهنگ داستاننویسی در آموزش:
محتواهای آموزشی در مدارس و دانشگاهها بر اساس داستاننویسی تدوین شود تا فرهنگ خلاقیت و ارتباط عمیق با محتوا ترویج شود.
۲- بهره از فناوری:
نقش فناوری در توسعه داستاننویسی را بررسی کنید و به امکانات جدیدی که وسایل دیجیتالی فراهم کردهاند توجه کنید.
۳- مسابقات، انجمنها و …:
تشویق به برگزاری مسابقات، شکلگیری انجمنها و پاتوقهای داستاننویسی در محلهها، صنفهای مختلف به منظور ترویج و تشویق و جذب نویسندگان جدید.
۴- توسعه فرهنگ داستاننویسی در محیط مجازی:
بررسی نقش شبکههای اجتماعی، وبلاگها، و انجمنهای آنلاین در ترویج داستاننویسی و ایجاد ارتباطات میان نویسندگان.
۵- تبلیغات تاثیرات مثبت داستان:
ارائه تجربیات و شواهد مرتبط با تأثیرات مثبت داستاننویسی در بهبود روابط فردی و اجتماعی.
۶- توسعه آموزش مهارت آموزی:
گسترش آموزش مهارتهای داستاننویسی از طریق کارگاهها و دورههای آموزشی.
۷- تحلیل و تجلیل داستانهای موفق:
ارائه تجزیه و تحلیل داستانهای معروف و تأثیرات آنها در جوامع و فرهنگها و تجلیل از نویسندگان آن.
ز) منابع و مآخذ:
۱- اورل، جوج. (۱۹۴۶). چرا مینویسیم. ترجمه آناهیت کزازی (۱۳۹۹). تهران، انتشارات آیدین.
۲- گلشیری، هوشنگ. “چرا داستان مینویسیم” کارنامه، دورهی اول شماره ششم. تیر و مرداد ۱۳۷۸.
۳- میرصادقی، جمال. (۱۳۸۷). راهنمای داستان نویسی. تهران. انتشارات سخن.
۴- ابراهیمی، فاطمه(۱۴۰۲). مقاله اجلاس: بررسی اثر داستان و داستاننویسی بر مهارت زبانی دانش آموزان ابتدایی. انتشارتوسط ششمین همایش ملی فناوری های نوین در تعلیم و تربیت، روانشناسی و مشاوره ایران.
۵) ماهی فرد، شبنم و رحیمیان، اشرف (۱۴۰۲). تأثیر رویکرد داستاننویسی بر نیات رفتاری از طریق متغیر میانجی همدلی (مورد مطالعه، گردشگران شهر تهران). محل انتشار در هفتمین همایش مطالعات اقتصادی و مدیریت در جهان اسلام.
۶) معینی، حسام. روش معرفی کاراکتر در داستاننویسی. وبسایت ویرگول. https://virgool.io/@CreativeWriting
۷) پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی. https://www.sid.ir
۸) بهارلو، محمد (۱۳۸۴). چرا داستان مینویسیم؟. وبسایت http://jahed137.blogfa.com/post/.۲۶۲
۹) سیلیویکا. https://civilica.com
بهمن ماه 1402
دیدگاهتان را بنویسید